Twaalf mechanismen, en de eerlijke samenvatting is dat je er maar een deel van kunt raken.
Waar is het bewijs het sterkst?
Bij de energiecentrales. Duurtraining verhoogt aantal en kwaliteit, bij mensen gemeten, ook op leeftijd.
Bij de sensoren die brandstof meten. Minder eten dan je zou kunnen, verbetert risicofactoren bij mensen aantoonbaar.
Bij ontsteking, waar de bronnen bekend zijn en aan te pakken.
En bij de opruimsystemen, indirect, via beweging en via periodes zonder eten.
Waar is het antwoord dat er niets is?
Bij schade aan je DNA, waar alleen de bronnen te verminderen zijn. Bij telomeren, waar langer maken geen doel hoort te zijn.
Bij senescente cellen en bij stamcellen, waar het onderzoek loopt en er bij mensen nog te weinig ligt.
Dat er niets is, is een geldig antwoord. Wie bij elk mechanisme een maatregel noemt, verzint er een paar.
Hoe herken je een claim die over deze lijst heen stapt?
Met drie vragen, en ze zijn alle drie uit de module over leren leren.
Welk mechanisme raakt het, en is dat aannemelijk gemaakt of alleen genoemd.
Is het bij mensen onderzocht of bij muizen. Bij dit onderwerp is dat verschil groter dan bij vrijwel elk ander, want een muis leeft twee jaar en verschilt fundamenteel.
En gaat het over een uitkomst die ertoe doet, of over een tussenwaarde. Een langere telomeer is geen gezondheid.
Wat is de samenvatting?
Dat de lijst van maatregelen korter is dan de lijst van mechanismen, en dat dezelfde maatregelen op meerdere plekken tegelijk aangrijpen.
Bewegen raakt de energiecentrales, de sensoren, de ontsteking en de stamcellen. Er bestaat geen middel dat zoveel tegelijk doet, en dat is de meest onderbouwde conclusie van deze hele module.
Wat komt hierna?
Vanaf hier wordt het praktisch. Voeding, leefstijl, supplementen en je eigen waarden, allemaal gekoppeld aan de mechanismen die je nu kent.