Je afweer moet twee dingen tegelijk: alles aanvallen wat er niet hoort, en niets aanvallen wat van jou is. Bij een auto-immuunziekte gaat het tweede mis.
Hoe wordt dat onderscheid geleerd?
Tijdens de rijping van T-cellen worden ze getest tegen lichaamseigen materiaal. Reageren ze te sterk, dan worden ze verwijderd.
Dat filter is goed en niet volmaakt. Er ontsnappen altijd cellen, en daarom is er een tweede laag die ze in toom houdt.
Een auto-immuunziekte is dus geen defect dat er ineens is, maar een toezichtsysteem dat het laat afweten.
Wat zijn de theorieën?
Er zijn er meerdere en geen enkele verklaart alles.
Bij de eerste lijkt een stukje van een ziekteverwekker zo op lichaamseigen materiaal dat de afweer beide aanvalt. Daar zijn overtuigende voorbeelden van.
Bij de tweede komt lichaamseigen materiaal vrij dat normaal afgeschermd zit, en waar de afweer dus nooit tolerantie voor heeft geleerd.
Bij de derde is de drempel voor reageren te laag komen te liggen door aanhoudende prikkeling.
Wat speelt er mee?
Erfelijke aanleg, vrijwel altijd. Bepaalde varianten van de genen die je afweer haar herkenning geven, komen vaker voor bij deze ziekten.
Infecties als aanleiding. Roken, vooral bij reuma. Vrouwelijk geslacht: het merendeel van de patiënten is vrouw, en waarom precies is niet opgehelderd.
En de samenstelling van je darmflora, waar sterke aanwijzingen voor zijn uit dieronderzoek en veel minder harde uit onderzoek bij mensen.
Wat is hier de valkuil?
Dat dit onderwerp zich uitstekend leent voor eliminatiediëten en dure protocollen, juist omdat deze ziekten in opvlammingen verlopen.
Een ziekte die vanzelf op- en afgaat, laat elke behandeling er goed uitzien op het moment dat hij toevallig afzwakt. Dat is precies waarom dit onderwerp om proeven met loting vraagt en niet om verhalen.
Wat wel vaststaat is dat vroeg behandelen bij bijvoorbeeld reuma blijvende schade scheelt. Uitstellen om iets anders te proberen kost gewrichten die niet terugkomen.