Aan de binnenkant van elk bloedvat ligt één laag cellen. Bij elkaar wegen ze ongeveer evenveel als je lever, en ze doen veel meer dan bekleden.
Wat doet die laag?
Ze regelt de wijdte van het vat. Bij meer doorstroming geeft ze een stof af die de spierlaag eromheen laat ontspannen, en het vat wordt wijder.
Ze zorgt dat bloed niet plakt. Ze bepaalt wat er door de wand heen mag. En ze houdt ontsteking in de wand tegen.
Vrijwel alles wat er in een vat misgaat, begint met deze laag die dat niet meer doet.
Wat beschadigt haar?
Hoge bloeddruk, door de mechanische belasting. Hoge bloedsuiker. Roken, met afstand het snelst. Oxidatieve schade en ontsteking. En hoge waarden LDL.
Hoe ontstaat een plaque?
In stappen, en het verschilt van het beeld van een verstopte afvoerbuis.
LDL komt de wand binnen en raakt daar geoxideerd. Afweercellen komen erop af, eten het op, en blijven vollopen tot ze vastzitten.
Daaromheen vormt zich een kapje van bindweefsel. Zo groeit een plaque, in de wand en niet in de doorstroming.
Waarom geeft dat zo laat klachten?
Omdat het vat naar buiten uitzet om ruimte te maken. De doorgang blijft daardoor lang wijd genoeg.
Pas als dat niet meer lukt, ontstaat vernauwing en krijg je klachten bij inspanning.
Waarom komt een infarct dan onverwacht?
Omdat het meestal niet de grootste vernauwing is die het doet.
Een plaque met een dun kapje kan scheuren. De inhoud komt in contact met je bloed, er vormt zich binnen minuten een stolsel, en dat sluit het vat af.
Een plaque die maar dertig procent vernauwt kan gevaarlijker zijn dan een die zeventig procent vernauwt, als het kapje dunner is. Dat is de reden dat een infarct zo vaak komt bij iemand die nooit iets voelde.
Wat helpt?
Beweging verbetert de functie van deze laag meetbaar, en snel. Stoppen met roken ook. Bloeddruk en LDL verlagen halen de belasting weg.
Het goede nieuws is dat de functie herstelt voordat de plaque verdwijnt. Je hoeft de schade niet terug te draaien om het risico te verlagen.