Adaptogeen is geen wetenschappelijke categorie. Het is een term uit de Sovjetperiode voor stoffen die het lichaam zouden helpen zich aan stress aan te passen.
Een stof die alles in de goede richting duwt, ongeacht de richting, is geen mechanisme dat te toetsen valt. Dat maakt de term onbruikbaar en de kruiden eronder niet automatisch waardeloos.
Dus per kruid.
Ashwagandha
Het meest onderzochte van de groep. Meta-analyses van proeven met loting laten verlagingen zien van ervaren stress en angst, en van cortisol.
De proeven zijn klein, kort, en veel ervan komen uit India met betrokkenheid van de producent. Het patroon is consistent genoeg om serieus te nemen.
Waarschuwing: er zijn gevallen van leverschade gemeld, genoeg om in enkele landen tot waarschuwingen te leiden. Niet gebruiken bij leveraandoeningen, en het beïnvloedt schildklierwaarden.
Rhodiola
Bescheiden bewijs voor minder vermoeidheid bij mentale belasting. Kleine proeven, wisselende kwaliteit.
Ginseng
Veel onderzocht en gemengd. Meta-analyses vinden kleine effecten op vermoeidheid. Het interacteert met bloedverdunners en met diabetesmedicatie.
Heilige basilicum en andere
Zeer weinig bruikbaar onderzoek bij mensen.
Wat is ons oordeel?
Dat ashwagandha het enige is met bewijs dat de moeite van het noemen waard is, dat dat bewijs bescheiden is, en dat het risico op leverschade reëel genoeg is om te benoemen.
Voor de rest geldt: een mooi woord, weinig eronder.