De stressreactie is nuttig. Zonder haar zou je niet wegspringen voor een auto.
Het probleem is nooit de reactie. Het is de duur.
Wat gebeurt er in de eerste seconden?
Adrenaline komt vrij. Je hartslag gaat omhoog, je luchtwegen gaan open, je pupillen worden groter, brandstof komt vrij, en je spijsvertering gaat op een lager pitje.
Dat is binnen seconden geregeld en binnen minuten weer voorbij.
En daarna?
Dan komt de tweede laag op gang, via je hersenen en je bijnieren, en die geeft cortisol af. Dat duurt minuten tot uren.
Cortisol houdt je bloedsuiker op peil, remt ontsteking, en houdt je wakker en alert. Het is geen stresshormoon dat schade maakt maar een hormoon dat een noodsituatie regelt.
Er zit een rem op: cortisol remt zijn eigen aansturing af. Daardoor dooft het uit zodra het gevaar weg is.
Wat gaat er mis bij langdurige stress?
De rem werkt minder goed en het ritme vervlakt.
Normaal piekt cortisol vlak na het ontwaken en daalt het over de dag. Bij langdurige stress wordt die piek in de ochtend lager en blijft de waarde 's avonds hoger.
Dat vlakke ritme is waarschijnlijk schadelijker dan een hoge waarde. Je lichaam komt nooit in de stand waarin het herstelt.
Wat zijn de gevolgen?
Slechter slapen, en slecht slapen verhoogt cortisol weer. Dat is een ronde die zichzelf voedt.
Minder insulinegevoeligheid. Meer buikvet. Een afweer die eerst geremd is en op termijn juist meer ontsteking geeft. Spierafbraak. En verminderde botopbouw.
Wat is er niet waar?
Dat je met een thuistest je cortisol zinvol in kaart brengt. Eén meting zegt vrijwel niets, want de waarde verschilt per uur en per situatie.
En bijnieruitputting bestaat niet als medische aandoening. Er is geen bewijs dat bijnieren opraken door stress, en dat is ons oordeel op basis van het onderzoek dat ernaar gedaan is. De klachten die eronder geschaard worden zijn echt; de verklaring klopt niet, en er hangt een dure markt aan vast.
Wat werkt wel?
Bewegen, slapen, en het verminderen van de bron. Ademhaling en ontspanning werken op de korte termijn meetbaar.
Wat het hardst werkt is regie: dezelfde belasting is aantoonbaar schadelijker als iemand er geen invloed op heeft. Dat is geen leefstijladvies maar het wel het eerlijkste antwoord.