Vijf woorden komen in bijna elk gesprek over gezondheid voorbij, en ze worden door elkaar gebruikt alsof ze hetzelfde betekenen. Dat doen ze niet, en het verschil bepaalt wat je eraan hebt.
Hoe lang leef je?
Levensduur is het aantal jaren tussen je geboorte en je dood. Eén getal, geen oordeel erover.
Daarbinnen zitten twee dingen die vaak verward worden. De levensverwachting is een gemiddelde van een bevolking, wereldwijd ruim zeventig jaar. De maximale levensduur is hoe oud een mens überhaupt kan worden, en dat is een heel ander soort getal.
De hoogste bevestigde leeftijd staat op naam van Jeanne Calment, die 122 jaar werd. Zulke gevallen zeggen weinig over jou. Eén mens is geen onderzoek, en wat zij deed is niet herhaalbaar gebleken.
Hoe lang ben je gezond?
De gezonde jaren zijn de jaren waarin je leeft zonder chronische ziekte en zonder functieverlies. Niet alleen in leven, maar functionerend.
Tussen die twee zit een gat van ongeveer een decennium. Jaren waarin iemand leeft met een aandoening, met minder beweeglijkheid, of afhankelijk van zorg. Bijna niemand kiest daarvoor, en de meesten krijgen het toch.
Dat gat is waar deze opleiding over gaat. Niet omdat het einde te vermijden is, maar omdat de vorm van de laatste jaren wel degelijk verschilt tussen mensen.
Wat betekent longevity dan?
Longevity is het allebei tegelijk: langer leven en langer gezond blijven, zonder het ene voor het andere in te ruilen.
Het vakbegrip eronder heet compressie van ziekte. Het idee is dat ziekte naar het uiterste eind van je leven wordt geduwd in plaats van uitgesmeerd over dertig jaar.
Denk aan twee mensen van vijfentachtig. De één wandelt dagelijks en gaat op zijn zevenentachtigste in korte tijd achteruit. De ander heeft sinds zijn zeventigste diabetes en woont al jaren in een verzorgingshuis. Dezelfde levensduur, een heel ander leven.
Waarom zegt je leeftijd zo weinig?
Je kalenderleeftijd is het aantal jaren sinds je geboorte. Een getal op je paspoort, en verder niets.
In onderzoek heet dit de chronologische leeftijd, en dat woord kom je overal tegen zodra je zelf een studie openslaat. Het is hetzelfde getal. Wij houden kalenderleeftijd aan omdat het in gewoon Nederlands zegt wat het is, maar je moet de andere term herkennen.
Twee mensen van vijftig kunnen lichamen hebben die totaal verschillend functioneren. Wat ertussen zit is wat ze vijftig jaar met dat lichaam hebben gedaan, en wat ze de komende jaren gaan doen.
Wat is biologische leeftijd?
Biologische leeftijd is hoe oud je lichaam functioneert, op het niveau van cellen, organen en systemen. Dat is wat we willen weten, en het is niet direct af te lezen.
Er bestaan schattingen: bloedwaarden die samen een leeftijd opleveren, en epigenetische klokken die naar patronen in je DNA kijken. Hoe goed die schattingen zijn is zelf een onderwerp, en het komt terug bij de bloedwaarden en bij de verdiepende stof.
Voor nu is dit genoeg: levensduur is hoe lang, gezonde jaren zijn hoe goed, longevity is die twee samen, kalenderleeftijd (of chronologische leeftijd) is een administratief getal, en biologische leeftijd is wat je probeert te beïnvloeden.