Een proef met muizen en een onderzoek dat tienduizend mensen twintig jaar volgt zijn allebei wetenschap. Ze verdienen niet hetzelfde vertrouwen.
Wat is kijken zonder ingrijpen?
Bij observationeel onderzoek verandert de onderzoeker niets. Hij kijkt naar wat er al gebeurt en zoekt patronen. Dat kan geen oorzaak aantonen, en het levert wel aanwijzingen op.
Een cohortonderzoek volgt een groep mensen door de tijd. Vooruit, door nu te beginnen en twintig jaar te volgen, of terug, door in bestaande gegevens te kijken.
Een patiëntcontroleonderzoek zet mensen met een aandoening naast mensen zonder, en zoekt naar wat er verschilt. Een dwarsdoorsnede is een momentopname van één moment, en dat is de zwakste vorm: je ziet geen tijd, dus je ziet geen volgorde.
Wat is ingrijpen wel?
Bij experimenteel onderzoek verandert de onderzoeker één ding en kijkt wat er gebeurt. Daar kan wel een oorzaak uit komen.
De sterkste vorm is de trial met loting. Deelnemers worden door het toeval over twee groepen verdeeld, en daardoor verdelen alle verstorende factoren zich gemiddeld ook. Dat is de hele truc.
Dubbelblind betekent dat noch de deelnemer noch de onderzoeker weet wie de echte behandeling krijgt. Verwachting is zelf een werkzame stof, en zo wordt die uitgeschakeld.
Wat zeggen cellen en muizen?
Voordat iets bij mensen komt, is het meestal getest op cellen in een schaaltje en daarna op dieren.
Dat is nuttig om een mechanisme te begrijpen. Het is geen bewijs dat iets bij mensen werkt. Een muis heeft een andere stofwisseling, leeft twee jaar, en verschilt op tientallen punten van jou.
Wat is het sterkste?
Een systematische review verzamelt alle onderzoeken over één vraag op een vastgelegde manier. Een meta-analyse telt de uitkomsten daarvan statistisch bij elkaar op.
In plaats van één onderzoek met honderd mensen kijk je dan naar dertig onderzoeken met honderdduizend mensen samen. Dat is doorgaans het sterkste bewijs dat er is.
De volgorde, van zwak naar sterk
Cellen en dieren onderaan. Daarboven dwarsdoorsnede en patiëntcontrole. Daarboven cohort. Daarboven losse trials met loting. Bovenaan de meta-analyse van meerdere van die trials.
Check die plek voortaan voordat je een bewering gelooft. Het scheelt de meeste moeite.