Ook de studies die niets vondenGratis gidsenProducten met het bewijs erbijGratis onderzoekVertraag je verouderingssnelheidGratis kennis voor iedereen
Kratos Natural

De bewijslijst

Elke conclusie die wij hebben getrokken, met daarbij hoe hard hij is en volgens welke regel. Ook de conclusies die tegen onze eigen winkel in gaan.

Wij delen deze lijst omdat een oordeel pas iets waard is als je kunt nakijken hoe het tot stand kwam. De regel staat bij elke trede, dus je kunt met ons oneens zijn en precies aanwijzen waar.

Sterk

1 van de 18

De regel: Gerandomiseerde trials in mensen, die niet worden tegengesproken door andere gerandomiseerde trials.

Wat doet blauw licht met je circadiaans ritme?

Het onderdrukt melatonine en verschuift je klok. Maar hoeveel licht er is en wanneer, weegt zwaarder dan de kleur, en mensen verschillen meer dan lampen.

Gerandomiseerde trials in mensen

Gecontroleerd laboratoriumonderzoek, meermaals herhaald, over het mechanisme zelf en niet over een product dat erop leunt.

Lees de analyse

Redelijk

7 van de 18

De regel: Trials, systematische reviews en analyses die elkaar niet tegenspreken, maar die de lat hierboven niet halen. Ook wanneer de claim gaat over hoe goed iets voorspelt en niet over het effect van iets doen: niemand kan geloot worden op een leeftijd of een bloedwaarde, dus herhaling in een andere populatie neemt de plaats van een trial in.

Hoe schadelijk zijn drankjes met suiker?

Genoeg om er iets aan te doen en niet zoveel dat één glas iets kapotmaakt. Per glas per dag erbij: 0,83 kilo in de trials, 27 procent meer kans op diabetes type 2 in de cohorten, en per 250 ml per dag 17 procent meer kans op coronaire hartziekte.

Gebundelde trials in mensen (meta-analyse)

Voor gewicht bestaan gerandomiseerde trials die dezelfde kant op wijzen als de cohorten. Voor hart- en vaatziekten en sterfte is het cohortonderzoek, met de gebruikelijke beperking dat wie veel frisdrank drinkt ook op andere manieren verschilt.

Lees de analyse

Is de straling van je telefoon naast je bed slecht voor je slaap?

In de grootste studies, met gemeten blootstelling in plaats van een schatting, is van de straling niets terug te vinden. Het apparaat zelf doet wel iets, en dat zit vooral in de tijd dat je hem in bed gebruikt.

Observationeel onderzoek in mensen

Cohorten met duizenden deelnemers en gemeten blootstelling, één kleine gerandomiseerde proef die de andere kant op wijst, en voor het gebruik een meta-analyse plus een trial.

Lees de analyse

Welke gezondheidstracker is nauwkeurig, welke getallen erop kun je vertrouwen, en is het schadelijk om er dag en nacht een te dragen?

De meting doet er meer toe dan het merk: hartslag, ritme en stappen houden stand, slaapfases, calorieën, inspanningsintensiteit en VO2max niet. Ongeveer één tracker op de negen is ooit ergens voor gevalideerd. Over veiligheid: de schade die is vastgelegd zit op de huid, van nikkel en acrylaten, en niet van wat de sensor uitzendt, en de gemeten straling ligt rond een honderdste van de blootstellingsgrens. Of een groen lampje dat jarenlang tegen je huid zit iets doet, is nooit onderzocht.

Gebundelde trials in mensen (meta-analyse)

De helft over nauwkeurigheid staat op een overkoepelende review van 24 systematische reviews, 249 validatiestudies, 430.465 mensen, en de bevindingen per meting spreken elkaar niet tegen. De helft over veiligheid is met opzet zwakker: een review en casuïstiek voor de huid, één meetstudie voor de straling, en helemaal niets voor jarenlange blootstelling aan dat licht.

Lees de analyse

Helpt rood licht op je hoofd je geheugen?

Meta-analyses zeggen van wel voor cognitie, en inmiddels is er ook een thuisapparaat getest. Het effect is echt, maar de literatuur eronder is klein.

Gebundelde trials in mensen (meta-analyse)

Meerdere gebundelde analyses wijzen dezelfde kant op, maar ze rusten op weinig trials, in gemengde groepen, en meestal in een klinische setting in plaats van thuis.

Lees de analyse

Is rood licht schadelijk voor je ogen?

Duizenden kinderen kregen het jarenlang recht in het oog tegen bijziendheid en de veiligheid hield stand. De schadegevallen kwamen van warmtelampen, niet van therapieapparaten.

Gerandomiseerde trials in mensen

Gerandomiseerde trials bij kinderen met veiligheidsrapportage ingebouwd, maar met korte follow-up, en één gedocumenteerd geval van blijvende schade door een apparaat dat nooit een therapieapparaat was.

Lees de analyse

Helpt rood licht bij wondgenezing?

Bij diabetische voetulcera verdubbelt het bijna de kans op genezing. Bij veneuze beenulcera doet het niets. Het hangt volledig af van de wond.

Gebundelde trials in mensen (meta-analyse)

Gebundelde trials met een groot en consistent effect bij de ene wondsoort en een schoon nulresultaat bij een andere die er van buiten hetzelfde uitziet.

Lees de analyse

Kun je je biologische leeftijd meten?

Ja, uit negen gewone bloedwaarden, en hij voorspelt overlijden beter dan je kalenderleeftijd. Het is geen aflezing van je cellen.

Observationeel onderzoek in mensen

Gebouwd in het ene nationale cohort en overeind gebleven in een ander, en verder is een voorspeller niet te toetsen: niemand kan geloot worden op een leeftijd. Het blijft een sterftevoorspelling uit bloedchemie en geen aflezing van je cellen, en daarom haalt hij de bovenste trede niet.

Lees de analyse

Beperkt

8 van de 18

De regel: Al het overige.

Is kauwgom kauwen gevaarlijk, en denkt je lichaam dat je aan het eten bent?

Deels wel. Kauwen zet de reflex aan: speeksel, darmhormonen en een zenuwprikkel naar je darm. Insuline is het deel dat niet volgt. In de trial die het mat tijdens een half uur kauwen op een lege maag bewogen insuline, glucose en GIP niet, en in een trial waarin er vóór het eten gekauwd werd was de suikerpiek daarna juist lager.

Gerandomiseerde trials in mensen

De reflex zelf heeft een meta-analyse achter zich, maar voor kauwgom specifiek staat dit op twee kleine trials, alleen bij mannen, allebei één sessie, en niemand heeft een stevige kauwer over de jaren gevolgd.

Lees de analyse

Helpt een blauwlichtbril tegen vermoeide ogen?

Je ogen kunnen echt rustiger aanvoelen, maar niet door het blauw. Een grijs glas dat even donker was deed precies hetzelfde.

Gerandomiseerde trials in mensen

De enige trial die het filter van het dimmen scheidde vond geen enkel verschil, en de bredere literatuur is inmiddels dezelfde kant op gekanteld.

Lees de analyse

Wat doet nattokinase?

Het verlaagt stollingsfactoren consequent en de bloeddruk bescheiden. Op cholesterol doet het in zijn eentje niets, en het plaqueresultaat rust op een enkele studie.

Gerandomiseerde trials in mensen

Elf humane trials en twee systematische reviews; de grootste is open label en het sterkste signaal is nooit herhaald.

Lees de analyse

Is lichttherapie veilig als je kanker hebt of hebt gehad?

Het klinische bewijs bij patiënten is geruststellend. De zorg komt vrijwel volledig uit celkweken. Niemand heeft terugkeer in het bestraalde gebied gemeten.

Gerandomiseerde trials in mensen

Trials bij kankerpatiënten melden geen schade, maar geen enkele was opgezet om terugkeer op te sporen, en dat is precies de vraag die mensen stellen.

Lees de analyse

Werkt rood licht tegen pijn?

Bij de meeste aandoeningen spreken de reviews elkaar tegen. Bij lagerugpijn vond Cochrane helemaal geen klinisch effect.

Gebundelde trials in mensen (meta-analyse)

412 systematische reviews die het oneens zijn, grotendeels omdat dosis en golflengte tussen die reviews niet vergelijkbaar zijn.

Lees de analyse

Voorspelt knijpkracht hoe lang je leeft?

Beter dan je bloeddruk, maar het is een aflezing van je totale kracht en geen oorzaak. Alleen je knijpkracht trainen verlengt je leven niet.

Observationeel onderzoek in mensen

Zeer grote prospectieve cohorten, herhaald over landen en werelddelen, maar overal observationeel: geen enkele trial heeft knijpkracht verhoogd en daarna overleving gemeten.

Lees de analyse

Ga je langer leven van de sauna?

De beroemde Finse cijfers vergelijken mensen die vaak in de sauna gaan met mensen die dat weinig doen, niet met mensen die er nooit komen. Die vraag kunnen ze dus niet beantwoorden.

Observationeel onderzoek in mensen

Bijna de hele claim rust op een Fins cohort waarvan ook de vergelijkingsgroep in de sauna ging, en het gerandomiseerde onderzoek meet markers op korte termijn en geen overleving.

Lees de analyse

Wat doet rood en nabij-infrarood licht werkelijk?

Steeds hetzelfde smalle recept komt terug waar het werkt: ongeveer 660 tot 830 nm bij een lage dosis. Het is niet voor alles waarvoor het verkocht wordt even goed onderbouwd.

Gebundelde trials in mensen (meta-analyse)

Gebundeld humaan bewijs over negen domeinen, sterk voor sommige toepassingen en dun voor andere, waarbij het uitblijven van effect vaker aan een te hoge dan aan een te lage dosis lag.

Lees de analyse

Zwak

2 van de 18

De regel: Nauwelijks een conclusie te trekken: geen humaan onderzoek, of onderzoek dat zichzelf overal tegenspreekt.

Helpen blauwlichtbrillen je slaap?

Waarschijnlijk niet als je al redelijk slaapt. Mogelijk wel als je een slaapprobleem hebt, zoals insomnie, nachtdiensten of een jetlag.

Gebundelde trials in mensen (meta-analyse)

Een Cochrane-review van 17 gerandomiseerde trials, waarvan er geen enkele een laag risico op bias had, en waarvan er geen melatonine of maculagezondheid mat.

Lees de analyse

Werkt een postuur corrector?

Niemand weet het, want het bandje dat aan jou verkocht wordt is nooit getest. In de enige schijntrial deed het nepshirt het beter dan het echte.

Geen onderzoek naar dit product

Van 324 gecontroleerde onderzoeken naar draagbare houdingshulpmiddelen ging er geen enkele over het bandje zelf.

Lees de analyse

Waar geen trial kan bestaan

Eén uitzondering, hier opgeschreven zodat hij niet wordt toegepast wanneer het ons uitkomt. Een claim over hoe goed een meting iets voorspelt is niet te toetsen door mensen te loten: je kunt iemand geen leeftijd, geen albumine en geen knijpkracht toewijzen. Daar is de tegenhanger van een tweede trial een tweede populatie, en een maat die in het ene cohort is gebouwd en in het andere overeind blijft kan Redelijk halen. Sterk kan hij nooit halen, want wat die trede zou verdienen is principieel onmogelijk en niet alleen afwezig.

Metingen

De regel: Geen oordeel over hoe hard iets is, want er wordt niets geschat. Er is gemeten en dit kwam eruit.

Deze staan buiten de treden. De schaal hierboven zegt hoe goed onderzoek een uitspraak over een effect draagt, en een laboratoriumanalyse van wat er in een pot zit is geen effect maar een aflezing. Daar een zekerheidsoordeel op plakken zou een onzekerheid verzinnen die er niet is.

  • Wat zit er werkelijk in een supplement?

    Vaak niet wat het etiket zegt. Gepubliceerde analyses van producten uit de winkel vinden telkens inhoud die niet klopt, en niet-aangegeven farmaceutische stoffen in plantaardige producten.

    Laboratoriumanalyse van producten

    Rechtstreekse laboratoriumanalyse van producten die gewoon in de winkel zijn gekocht, in meerdere categorieën en meerdere landen. Geen schatting van een effect: een aflezing van wat er in de pot zat.

    Lees de analyse

Hoe wij tot deze oordelen komen

Gratis longevity gids

Kratos Weekly valt elke maandag in je inbox om je week mee te beginnen: de nieuwste analyse van het onderzoek van die week, een recept, een workout, een song met uitleg, een gedicht, en wat er verder de moeite waard is.

We bewaren je e-mailadres om de nieuwsbrief te versturen. Uitschrijven kan altijd, met een klik.