Is lichttherapie veilig als je kanker hebt of hebt gehad?

Het korte antwoord

Zoek op rood licht en kanker en je vindt twee verhalen die elkaar tegenspreken. Het ene zegt dat licht kankercellen kan laten groeien. Het andere dat lichttherapie in ziekenhuizen aan kankerpatiënten wordt gegeven.

Allebei waar. Het verschil zit in waar het bewijs vandaan komt: de zorg komt vrijwel volledig uit celkweken, de geruststelling uit mensen.

Hoeveel onderzoek is er naar licht en kanker?

De grootste veiligheidsreview op dit gebied verzamelde 57 studies. In de volledige tekst staat hoe die verdeeld zijn, en dat is het belangrijkste cijfer van dit artikel.

Kijk naar die verdeling. Eenenveertig celkweekstudies tegenover zeven trials bij mensen. Wie op internet leest dat rood licht kankercellen laat groeien, leest bijna zeker over een van die eenenveertig. Dat is geen bedrog, het is alleen een ander soort bewijs dan waar je een beslissing over je lichaam op baseert.

Waarom een celkweek en een mens verschillende antwoorden geven

De tweede kernreview, in Cancer Medicine, benoemt het mechanisme achter dat verschil.

Uit klinische opvolging, diermodellen en celkweekonderzoek samen blijkt dat het mogelijke negatieve effect van licht op tumorbiologie niet klinisch relevant is bij de doses die in de zorg worden gebruikt ^[2]. De auteurs wijzen op het contrast tussen onderzoek in mensen en in kweekbakjes, en op de reden ervoor: in een lichaam zit een tumor in een omgeving van bloedvaten, immuuncellen en signaalstoffen. In een kweekbakje niet.

Dat maakt het celkweekonderzoek niet waardeloos. Het maakt het een ander soort vraag.

Wordt lichttherapie gebruikt in de kankerzorg?

Wat in de discussie vaak ontbreekt: licht wordt in de kankerzorg al gebruikt, en niet als alternatieve behandeling.

De belangrijkste toepassing is orale mucositis, de pijnlijke mondzweren die chemotherapie en bestraling veroorzaken. Daar is zoveel onderzoek naar gedaan dat er inmiddels umbrella reviews over bestaan. De review in Cancer Medicine concludeert dan ook dat lichttherapie "beschouwd zou moeten worden als onderdeel van de standaardzorg voor specifieke oncologische doeleinden" ^[2].

Dat is precies waarom die veiligheidsvraag zo grondig is onderzocht: het wordt bij mensen met kanker toegepast, dus moest iemand het weten.

Beïnvloedt rood licht de kans dat kanker terugkomt?

En dan het punt waar wij het scherpst over zijn, want hier houdt de geruststelling op.

Een overzicht van systematische reviews uit 2022 komt tot hetzelfde voorbehoud, en noemt het een gebrek aan bewijs in plaats van een geruststelling. Er zijn te weinig gegevens en de kwaliteit ervan is laag. Daardoor staat niet vast dat lichttherapie bij dit soort lymfoedeem beter of veilig is ^[6].

En het celkweekonderzoek zelf is niet eenduidig. Systematische reviews over licht op kankercellen vinden werkelijk gemengde uitkomsten: soms minder celdeling, soms juist méér, afhankelijk van golflengte en dosis ^[3][4]. Beide adviseren voorzichtigheid bij kankerpatiënten totdat er gestandaardiseerder onderzoek is.

Waar rood licht wél rechtstreeks op tumoren is getest

Eén onderzoek deed wat de rest naliet, en het verdient vermelding omdat het de enige is die het combineerde.

Bij vrouwen met lymfoedeem na een operatie voor gynaecologische kanker werd verre infraroodstraling in een gerandomiseerd onderzoek getest, mét celkweekexperimenten ernaast ^[7]. Er was geen stijging van de tumormarker CA125 in beide groepen, en er werd geen terugkeer van tumorweefsel of lymfeklierzwelling vastgesteld. De auteurs concluderen dat het oncologisch veilig is voor deze groep.

Eén onderzoek, één tumorsoort, één lichtvorm. Het is geen antwoord op de algemene vraag, maar het is wel het soort onderzoek dat het antwoord zou geven als het vaker gedaan werd.

Wat wij ervan vinden

De eerlijke samenvatting is drieledig, en wie er één deel uit knipt vertelt het verkeerd.

De klinische gegevens zijn geruststellend: geen enkele trial bij mensen laat zien dat lichttherapie tumoren aanwakkert, en het wordt in ziekenhuizen aan kankerpatiënten gegeven. Het celkweekonderzoek is niet overal geruststellend, maar dat onderzoek gaat over cellen in een bakje zonder immuunsysteem eromheen. En de meest relevante vraag voor iemand die kanker heeft overleefd, of bestraling van het litteken- of operatiegebied het risico op terugkeer verandert, is nooit rechtstreeks onderzocht.

Ons advies is daarom niet "veilig" en niet "gevaarlijk", maar: als je kanker hebt of hebt gehad, is dit een vraag voor je oncoloog en niet voor een productpagina. Niet omdat er alarmerend bewijs is, maar omdat het bewijs dat jouw specifieke vraag beantwoordt er nog niet is.