Helpt een blauwlichtbril tegen vermoeide ogen?

Het korte antwoord

Je ogen kunnen echt rustiger aanvoelen met zo'n bril. Dat is niet ingebeeld en het is ook in een trial teruggevonden.

Een tweede trial zoekt uit wáár dat aan ligt, en die uitkomst is ongemakkelijk voor de manier waarop deze glazen verkocht worden. Het blauwfilter werd gelegd naast een grijs glas dat even veel licht wegnam. Het blauwfilter deed het niet beter.

Dat is een ander verhaal dan "het werkt niet". Het is: het werkt misschien, maar waarschijnlijk niet om de reden die op de verpakking staat.

Helpt een blauwlichtbril tegen vermoeide ogen? De eerste trial

Dit is de trial die je aan je kant hebt als je merkt dat je ogen er baat bij hebben. Hij is echt, hij is gepubliceerd in een goed tijdschrift, en de gevonden verschillen zijn niet marginaal.

Let wel op wat de vergelijking was: bril tegen géén bril. Daarmee wordt van alles tegelijk veranderd. Er komt minder licht binnen, het contrast wordt anders, de kleur wordt anders, en je weet dat je iets draagt dat zou moeten helpen. Als er dan een verschil is, weet je nog niet welk van die dingen het deed.

Ligt het aan het blauw of aan de helderheid?

De strengste trial: dubbelblind, met de boodschap erbij

Die tweede as is er niet zomaar. Ze wilden weten of het uitmaakt of iemand je vertelt dat het gaat helpen. Dat maakte het niet uit, en het glas ook niet.

Wat de rest van het onderzoek naar vermoeide ogen vindt

De rest wijst dezelfde kant op, en het is opvallend hoe eensgezind.

Oogspieren en klachten: geen effect van het filter op de spieractiviteit rond het oog of op de klachten tijdens een leestaak van dertig minuten ^[5].

Accommodatie en ongemak: geen effect op de scherpstelling of op het ervaren ongemak. Wel werd er sneller gelezen, 16,5 woorden per minuut meer, wat op zichzelf interessant is en niets zegt over vermoeidheid ^[6].

Droge ogen: na twee uur schermwerk geen verschil in klachten en geen verschil in de gemeten tekenen, niet in traanmeniscus en niet in de opbreektijd van de traanfilm ^[7].

Cochrane, over vermoeide ogen: blauwfilterende glazen verminderen die mogelijk niet, en er was geen klinisch betekenisvol verschil in flikkerfusiefrequentie ^[4].

Het grote overzicht van de oogoppervlakte in de digitale omgeving komt tot dezelfde slotsom: op basis van het huidige beste bewijs lijken blauwlichtblokkende interventies geen effectieve aanpak ^[8]. En de systematische review bij jonge schermgebruikers eindigt met de zin dat er geen bewijs is voor het gebruik van blauwfilters, terwijl er wél aanwijzingen zijn dat je schermtijd beperken en je werkplek fatsoenlijk inrichten helpen ^[11].

Wanneer draag je een blauwlichtbril: overdag of 's avonds?

Hier gaat vrijwel elk gesprek over blauwlichtbrillen mis, en als je dit onderscheid eenmaal ziet, snap je meteen waarom mensen elkaar zo hardnekkig tegenspreken. De avondhelft, of de bril je slaap helpt, heeft een eigen artikel.

Overdag, voor je ogen, gaat het om hoeveelheid. Dat is wat Palavets aantoont: neem evenveel licht weg met grijs glas en je krijgt hetzelfde resultaat. Je ogen worden moe van fel licht, niet van blauw licht in het bijzonder. Daarom werkt je schermhelderheid omlaag zetten net zo goed, en daarom kost het je niets.

's Avonds, voor je slaap, gaat het om allebei. En dan telt de kleur wél mee, want je klok wordt niet aangestuurd door je gezichtsvermogen maar door aparte cellen in je netvlies die op korte golflengten reageren. In gecontroleerd onderzoek verschoven 470, 495 en 525 nanometer het moment waarop je melatonine begint te stijgen 40 tot 65 minuten naar voren, terwijl de langere golflengten dat helemaal niet deden ^[12].

Maar de hoeveelheid telt daar net zo goed. Laat je je kamerlampen aan tot het moment dat je naar bed gaat, dan val je trager in slaap dan wanneer je ze uit hebt gedaan. Dat heeft niets met je scherm te maken. In veldonderzoek bij mensen thuis was een latere eerste blootstelling aan meer dan tien lux al genoeg om vaker wakker te worden in de nacht erna ^[13]. Tien lux is de gang, niet de zonnebank.

Waarom voelt het dan toch rustiger?

Nu het lastige deel, en wij vinden het lastig omdat het eerlijk gezegd twee kanten op werkt.

Vermoeide ogen zijn een gevoel. Er is geen bloedwaarde voor. De uitkomst die er voor jou het meest toe doet, hoe je ogen aanvoelen om zes uur 's avonds, is per definitie een uitkomst die jij zelf rapporteert. Dat is geen zwakke uitkomst. Dat is de uitkomst.

Het probleem is dat een getint glas zich niet laat blinderen. Je ziet dat het geel is. Daarom scoorde Cochrane bij 65 procent van de trials in dit veld een hoog risico op detectiebias: als de deelnemer weet welke behandeling hij krijgt, kleurt dat wat hij rapporteert. Dat is niet hetzelfde als liegen, en het is geen zwakte van die persoon. Het is de reden dat we placebo's hebben.

De uitweg uit die knoop is precies wat Palavets deed: geef de controlegroep óók een gekleurd glas dat er anders uitziet dan gewoon, maar zonder de veronderstelde werkzame eigenschap. Als het voordeel dan blijft, komt het door het blauw. Het bleef niet.

Wat helpt wél tegen vermoeide ogen van een scherm?

Als je klachten hebt en er iets aan wilt doen, is dit wat er in het onderzoek staat.

Minder helderheid en meer pauzes. Als een grijs glas hetzelfde doet als een blauwfilter, dan is je schermhelderheid omlaag zetten de goedkoopste versie van dezelfde interventie. De review bij jonge gebruikers wijst schermduur en werkplekinrichting aan als de dingen waar wel iets voor te zeggen valt ^[11].

Omega 3 bij droge ogen. In de meta-analyse over computerklachten was dit de enige interventie waarvoor bewijs werd gevonden, al met lage zekerheid: omega 3 verminderde de klachten van droge ogen bij mensen met symptomen ^[9]. Dat is een magere oogst uit een heel veld, maar het is meer dan de glazen hebben.

Verwacht van niemand een oplossing. Diezelfde meta-analyse vond voor geen enkele onderzochte behandeling bewijs van hoge zekerheid. Dat geldt voor de druppels en de supplementen net zo goed als voor de brillen.

Wat wij ervan vinden

Als je bril je ogen rustiger laat aanvoelen, hou hem op. Serieus. Er is geen aanwijzing dat hij schadelijk is, hij kost weinig, en jij bent degene die achter die ogen zit.

Wat we je wel meegeven: probeer een keer je schermhelderheid flink omlaag te zetten zonder de bril, en kijk of je hetzelfde merkt. Als dat zo is, heb je zojuist thuis herhaald wat Palavets in het lab vond, en weet je dat je het effect gratis kunt hebben.

En betaal geen premie voor een gezondheidsclaim. Voor de macula bestaat er geen enkel klinisch bewijs, en voor vermoeide ogen is de balans in de literatuur duidelijk de andere kant op geslagen. Een bril die prettig zit is dat waard. Een bril die je netvlies zou redden bestaat niet.