Helpen blauwlichtbrillen je slaap? 31 trials gelezen

Het korte antwoord

Waarschijnlijk niet, als je al redelijk slaapt. Mogelijk wel, als je een slaapprobleem hebt.

Dat is niet ontwijkend. Het is het patroon dat door bijna alle trials heen loopt, en het is de reden dat de ene lezer zweert bij zijn bril en de ander hem in een la heeft liggen.

Er is nog iets belangrijkers. De twee claims waarmee deze brillen het vaakst verkocht worden, meer melatonine en bescherming van je netvlies, zijn in het gerandomiseerde onderzoek dat Cochrane verzamelde nooit gemeten. Niet weerlegd: nooit gemeten.

Wat Cochrane vond

Dat laatste verdient dat je er even bij stilstaat. Een bril die verkocht wordt met het argument dat hij je melatonine beschermt en je netvlies spaart, is in het beste beschikbare gerandomiseerde bewijs op geen van beide punten getest.

Het is ook geen nieuw gat. Zes jaar eerder kwam een andere systematische review tot exact dezelfde constatering: er waren geen studies te vinden die effecten op de structuur of functie van de macula onderzochten ^[2].

Wanneer moet je een blauwlichtbril dragen?

Als je één ding uit dit artikel meeneemt, laat het dit zijn.

Twee dingen over dat laatste getal, want het wordt makkelijk verkeerd gelezen, ook door ons in een eerdere versie van dit artikel.

Korter slapen is niet slechter slapen. Totale slaaptijd zegt niets over diepte, over remslaap, of over hoe je je de volgende ochtend voelt. Wie sneller in slaap valt en minder wakker wordt, kan bij gelijke rust minder tijd in bed nodig hebben. Het verschil was bovendien niet significant. Het is geen bewijs van schade en wij hadden het niet als zodanig moeten opschrijven.

En het was een polsband. Actigrafie leidt slaap af uit beweging. Ze kan niet zien in welk stadium je bent, dus over remslaap en diepe slaap, precies de dingen waar het bij kwaliteit om draait, heeft dit onderzoek eenvoudigweg geen gegevens.

Wat er dan wel staat: de dingen die deelnemers merkten verbeterden significant, en het enige apparaat dat meekeek kon die verbetering niet meten en vond ook niets anders.

Wat is er niet gemeten: melatonine en je netvlies

Als je wilt weten of een bril je slaapkwaliteit verbetert, moet iemand je slaapstadia meten. Dat betekent elektroden, geen polsband.

In de hele PubMed-index leverde het zoeken naar deze brillen in combinatie met polysomnografie of slaaparchitectuur drie treffers op. Eén daarvan gaat over slaapverlamming en noemt de brillen alleen zijdelings, één is een casusbeschrijving van één patiënt. Er blijft één echte trial over.

Dat is één trial, bij jongens, met een scherm als lichtbron. Daar kun je geen algemene conclusie op bouwen, en dat is precies het punt: na twintig jaar verkoop is dit alles wat er is over slaapkwaliteit in de zin waarin de meeste mensen dat woord gebruiken.

Bij wie helpt een blauwlichtbril wél?

Het beeld draait zodra er een probleem is om op te lossen.

Een systematische review over avondgebruik kwam tot dezelfde tweedeling: er was substantieel bewijs dat de tijd om in slaap te vallen korter werd, maar dan wel bij patiënten met slaapstoornissen, jetlag of wisselende ploegendiensten ^[3]. Bij gezonde slapers had die review niets vergelijkbaars te melden.

Bij recreatieve sporters was het effect er wel, maar klein en alleen op de subjectieve maten ^[12]. Bij zwangere vrouwen zonder slaapklachten was er geen enkel significant verschil ^[6].

Blauwlichtbrillen bij stemmingsstoornissen

Blauwlichtbrillen worden ook onderzocht als behandeling bij stemmingsstoornissen, en die trials zijn leerzaam omdat ze streng zijn opgezet.

Bij een depressieve stoornis met inslaapproblemen was er geen significante verandering in depressieve klachten, in geen van beide groepen ^[7].

Bij een bipolaire stoornis verschoof het ritme wel: het circadiane ritme kwam in de brilgroep naar voren terwijl het in de placebogroep juist verschoof naar later, en dat verschil was significant. Maar de gemeten slaapparameters en de stemmingsklachten verschilden niet tussen de groepen ^[8].

De nieuwste trial bij kinderen, en wie hem betaalde

Alle drie die dingen staan in de volledige tekst. Geen ervan haalt een productpagina.

Zes minuten kan echt zijn. Maar zes minuten bij p = 0,040, uit een reeks vergelijkingen zonder correctie, in onderzoek betaald door een partij die brillen verkoopt, is precies het soort resultaat waarvan we weten dat het bij herhaling vaak verdwijnt. En het mechanisme waarop de hele verkoop rust, melatonine, deed hier niets.

Wat wij ervan vinden

Slaap je goed, dan is de kans klein dat een bril daar meetbaar iets aan toevoegt. Je zult je waarschijnlijk wel beter voelen over je slaap, en dat is geen niks, maar het is niet waarvoor de bril verkocht wordt.

Heb je moeite met inslapen, werk je in ploegendienst of vlieg je door tijdzones, dan is de zaak anders. Daar wijst het bewijs consistenter de goede kant op, en de bril is goedkoop, omkeerbaar en heeft weinig risico. Dat is een redelijke gok.

En zet de bril niet op de plek van het lampje. Dit is de fout die de meeste mensen maken. Van het licht dat 's avonds je slaap in de weg zit, is het grootste deel niet je scherm maar de gewone verlichting in je kamer. Laat je die aan tot het moment dat je gaat liggen, dan val je trager in slaap dan wanneer je hem uit hebt gedaan, bril of geen bril. Eerst dimmen, dan pas filteren. De bril is wat je nog kunt doen als het scherm toch aan moet, niet wat je in plaats daarvan doet.

Wat je niet moet geloven: dat het vaststaat dat hij je netvlies beschermt of je melatonine op peil houdt. Voor de macula is er letterlijk niets, in twee systematische reviews zes jaar uit elkaar. Voor melatonine zijn er twee trials met tegengestelde uitkomsten. Dat is geen weerlegging, maar het is ook geen fundament, en het wordt verkocht alsof het dat wel is.

En let op de bijwerkingen. Bij een kwart van de dragers zit de bril simpelweg niet lekker, en in de Cochrane-cijfers meldde een op de zes toegenomen depressieve klachten. Als je hem probeert, let dan op hoe je je voelt en niet alleen op hoe je slaapt.

Wat wij hierna doen

Drie dingen die dit artikel niet beantwoordt.

Ten eerste, en het is de reden dat de meeste mensen deze bril kopen: helpt hij tegen vermoeide ogen? Dat is een andere vraag dan slaap, met een eigen literatuur en een eigen antwoord. Daar hebben we een apart artikel over geschreven.

Verder één ding dat nog moet wachten.

Blokkeren deze brillen wat ze beloven? Verkopers publiceren meestal wel een percentage, maar een percentage is geen spectrum, en er staat zelden bij bij welke golflengten het geldt. Wij gaan de doorlating per golflengte zelf meten, voor gele, oranje en rode glazen, en die metingen publiceren.

En één dat er inmiddels wel is: wat blauw licht daadwerkelijk met je ritme doet, los van de bril. Het mechanisme is echt en goed onderzocht, en juist daarom is het zo opvallend dat het bij de bril niet terugkomt in de metingen.