Twee dingen bewegen samen. Als het ene omhooggaat, gaat het andere ook omhoog. Dat is een verband, en meer is het niet.
Van oorzaak is pas sprake als het ene het andere werkelijk teweegbrengt. Dat is een veel zwaardere bewering en veel moeilijker aan te tonen.
Wat is een verstorende factor?
Een derde ding dat allebei beïnvloedt, waardoor het lijkt alsof de eerste twee met elkaar te maken hebben.
Mensen die dagelijks een glas wijn drinken lijken gezonder dan wie niets drinkt. Ligt dat aan de wijn? Waarschijnlijk niet. Matige drinkers hebben gemiddeld ook meer inkomen, betere zorg en meer beweging.
Het schoolvoorbeeld blijft het beste. IJsverkoop en verdrinkingen stijgen en dalen precies gelijk op door het jaar heen. De verstorende factor is het weer, en niet het ijs.
Kan de pijl ook andersom wijzen?
Vaak wel, en dat wordt bijna nooit gecontroleerd.
Onderzoek vindt dat mensen met weinig vitamine D vaker somber zijn. De aanname is dat het tekort de somberheid veroorzaakt. Het kan net zo goed andersom zijn: wie somber is komt minder buiten, en wie minder buiten komt maakt minder vitamine D aan.
Hoe ziet dit eruit in gezondheidsclaims?
Zo goed als altijd in dezelfde vorm: mensen die X doen, hebben minder Y.
Mensen die een supplement slikken leven langer. Maar wie slikt er supplementen? Vaak iemand die toch al beter eet, meer beweegt en niet rookt. Is het middel de oorzaak, of is het een teken van iemand die om zijn gezondheid geeft?
Wat doe je hiermee?
Drie vragen, bij elke claim die je tegenkomt.
Is dit een verband of een aangetoonde oorzaak. Welke derde factor kan hier spelen. En zou de pijl ook de andere kant op kunnen wijzen.
Wie die drie automatisch stelt, prikt door de meeste koppen heen.