Dit onderwerp trekt de meeste angst en de minste nuance. Er wordt veel overdreven, en één ding wordt stelselmatig onderschat.
Wat wordt onderschat?
Luchtvervuiling. De fijnste deeltjes komen tot in je longblaasjes en van daar in je bloed.
Het verband met hart- en vaatziekten, longziekten en vroegtijdige sterfte is consistent en groot. Er zijn ook aanwijzingen voor dementie.
Dit is verreweg het best onderbouwde omgevingsrisico, en het is het onderwerp waar het minst over verkocht wordt, precies omdat er weinig aan te verdienen valt.
Wat je eraan kunt doen is beperkt en niet nul: niet langs drukke wegen sporten, binnen ventileren, en niet met open vuur koken zonder afzuiging.
Wat met zware metalen?
Lood, kwik, cadmium en arseen zijn echte gifstoffen met vastgestelde effecten.
De blootstelling in Nederland is voor de meeste mensen laag. De uitzonderingen zijn te noemen: oude loden leidingen, bepaalde beroepen, veel grote roofvis vanwege kwik, en rijst vanwege arseen.
Wat niet klopt is dat vage klachten meestal door zware metalen komen, en dat haartesten of testen na een middel dat metalen bindt daar iets zinnigs over zeggen. Die testen hebben geen bruikbare referentiewaarden, en de behandeling die erbij verkocht wordt is niet ongevaarlijk.
En kunststoffen?
Weekmakers en bisfenolen kunnen de werking van hormonen beïnvloeden, en dat is aangetoond in laboratorium en bij dieren.
Wat dat betekent bij de hoeveelheden waaraan mensen worden blootgesteld, is minder duidelijk. Het onderzoek loopt, en de regelgeving is de afgelopen jaren aangescherpt.
Ons oordeel: het is redelijk om blootstelling te beperken waar dat makkelijk kan, en het is onredelijk om er de verklaring voor je klachten in te zoeken.
Praktisch betekent dat: geen plastic in de magnetron, geen warm eten in plastic bewaren, en bonnetjes niet in je hand houden.
Hoe beoordeel je zo'n claim?
Met drie vragen. Hoeveel is er, hoe lang, en is er onderzoek bij mensen.
De dosis is bij dit onderwerp bijna alles. Dat een stof in een petrischaal iets doet, zegt niets zolang de hoeveelheid waaraan jij wordt blootgesteld duizend keer lager ligt.