Er zijn twee reacties op consensus en ze zijn allebei mis. De eerste is overgave: de wetenschap heeft gesproken. De tweede is afwijzing: ze hadden het vroeger ook fout.
Wat er tussenin ligt is de bruikbare houding, en die vraagt dat je weet hoe consensus tot stand komt.
Hoe ontstaat consensus?
Niet doordat een instantie iets besluit. Hij groeit doordat honderden onafhankelijke groepen, over jaren heen, met verschillende methodes, tot vergelijkbare bevindingen komen.
Hoe meer goed onderzoek dezelfde kant op wijst, hoe steviger het staat. Er is geen commissie die beslist wat waar is.
Waarom weegt consensus zwaarder dan één studie?
Omdat één studie een uitschieter kan zijn, een fout in de opzet kan hebben, of toevallig iets raars kan opleveren.
Honderd studies samen kunnen dat ook, maar veel minder makkelijk. Een studie die viraal gaat is nog steeds één studie.
Waarom verandert consensus soms?
Omdat er beter onderzoek binnenkomt. Het advies over vet en cholesterol is de afgelopen decennia bijgesteld toen er sterker bewijs kwam.
Dat is geen zwakte. Een systeem dat zichzelf corrigeert doet precies wat het hoort te doen, en een systeem dat nooit van mening verandert is geen wetenschap.
Let wel op waardoor het verandert. Nieuw en sterk bewijs is een reden. Een influencer met een andere mening is dat niet.
Niet bewezen is niet hetzelfde als weerlegd
Dit onderscheid wordt het vaakst misbruikt.
Niet bewezen betekent dat er nog te weinig sterk onderzoek is om iets te concluderen. Het kan nog alle kanten op. Weerlegd betekent dat er stevig bewijs is dat het niet klopt.
"Er is geen bewijs dat het niet werkt" klinkt overtuigend en is een van de zwakste dingen die je over iets kunt zeggen. Wie die zin gebruikt, vertelt je dat hij niets heeft.