Werkt rood licht tegen pijn? Waarom 412 reviews botsen

Het korte antwoord

Er zijn 412 systematische reviews en meta-analyses over licht tegen pijn bij mensen. Je zou denken dat we het na 412 keer wel weten. Dit is het pijnhoofdstuk van onze bredere lezing van de literatuur over rood en infrarood licht.

We weten het niet. Voor knieartrose, een van de best onderzochte aandoeningen in dit veld, concluderen twee reviews het tegenovergestelde van elkaar. Niet een beetje anders: de een zegt dat het werkt bij de juiste dosis, de ander dat het beste beschikbare bewijs de werkzaamheid niet ondersteunt.

Dit artikel gaat over waarom dat gebeurt, en wat je er als koper mee moet.

Werkt rood licht tegen kniepijn?

Dezelfde aandoening, in grote lijnen dezelfde behandeling, en een lijnrecht tegengestelde hoofdconclusie. Het verschil zit in welke trials zijn ingesloten en hoe doses zijn samengevoegd of juist gesplitst. Maar de praktische uitkomst voor jou is dat het antwoord afhangt van welke review je toevallig als eerste tegenkomt.

En dat is geen incident. Een oudere, veelgeciteerde meta-analyse van 23 onderzoeken concludeerde, na beperking tot alleen goed dubbelblinde trials, dat licht "geen effect heeft op pijn bij aandoeningen van het bewegingsapparaat" ^[5]. Bij nekpijn vond een meta-analyse van 16 onderzoeken juist een effect dat tot 22 weken na de behandeling aanhield ^[6].

Lagerugpijn: waar het oordeel wél eenduidig is

Bij één aandoening heeft het strengste bewijsorgaan in de geneeskunde zich uitgesproken, en het oordeel is niet mild.

Een Cochrane-review van 22 onderzoeken met 1.153 deelnemers vond bewijs van zeer lage kwaliteit en concludeerde dat er "geen gegevens zijn die enig klinisch effect van LLLT bij de behandeling van carpaletunnelsyndroom ondersteunen" ^[1]. Dat is Cochrane's eigen formulering.

Een aparte netwerkmeta-analyse kwam op hetzelfde uit: er was wel een statistisch significante pijnvermindering ten opzichte van schijnbehandeling, maar de omvang was niet klinisch significant, waarop de auteurs stelden dat lasertherapie niet wordt aanbevolen als aanvulling op standaardspalken ^[2].

Wat de samenvattingen weglaten over de dosis

De nieuwste review in dit veld gaat over knieschijfpijn, en hij laat precies zien waarom je de volledige tekst moet lezen en niet het abstract.

Dat laatste is geen detail. Het betekent dat de gemeten winst net zo goed van de oefentherapie kan komen, en dat weten we niet, omdat niemand het los heeft onderzocht. In de samenvatting staat die zin niet.

Waarom 412 reviews het nog steeds oneens zijn

Er is onderzoek gedaan naar de kwaliteit van het onderzoek, en dat is misschien wel de nuttigste bevinding van allemaal.

Een umbrella review beoordeelde 20 systematische reviews over hoogintensieve lasertherapie bij spier- en gewrichtspijn met AMSTAR-2, het standaardinstrument daarvoor. De gemiddelde score was 12,9, en meerdere reviews werden als laag of kritiek laag beoordeeld ^[7].

Met andere woorden: het etiket "systematische review en meta-analyse" garandeert in dit veld niets. Dat geldt ook voor de reviews die wij hier aanhalen, en het is de reden dat wij per bron opschrijven hoe zeker de auteurs zelf zijn.

Sportherstel, waar het bewijs wel de goede kant op wijst

Het beeld is niet overal somber, en dat hoort er net zo goed bij.

Bij sportherstel vond een meta-analyse van 24 studies dat licht toegepast vóór inspanning de spierkracht in de benen verbeterde na 24, 48 en 96 uur, samen met minder spierpijn en lagere waarden van creatinekinase en IL-6, markers van spierschade ^[10].

Bij aangezichtspijn vond een met GRADE beoordeelde meta-analyse werkelijk voordeel boven placebo, met de zekerheid beoordeeld als laag tot matig ^[9].

En toen hoogintensieve en low-level laser rechtstreeks werden vergeleken bij knieartrose, verbeterden beide pijn en functioneren ten opzichte van placebo, met na acht weken een significant groter effect voor de hoogintensieve variant ^[11]. Intensiteit doet er dus toe, niet alleen golflengte.

Wat wij ervan vinden

Als je een lamp koopt tegen pijn, koop hem met de juiste verwachting.

Het bewijs is het sterkst voor pijn, het zwakst voor functioneren, en bij carpaletunnelsyndroom zegt het beste bewijs dat het niet helpt. Waar effect gevonden wordt, is het meestal bescheiden, en in de nieuwste review kwam het uit trials waarin altijd ook geoefend werd.

Dat is geen reden om het niet te proberen. Het is wel de reden om niet te verwachten dat een lamp de oefening vervangt. In het onderzoek deed hij dat nergens, want daar is hij nergens los van getest.