Wat is longevity? Betekenis, oorzaken en wat eraan helpt

Wat betekent longevity?

Longevity is Engels voor levensduur. Letterlijk: hoe lang iets meegaat.

Maar als iemand het vandaag gebruikt, bedoelt hij bijna nooit "hoe oud word ik". Hij bedoelt: hoeveel van die jaren ben ik nog gezond genoeg om iets aan te hebben.

Dat onderscheid is het hele vakgebied, en het heeft een eigen woord: healthspan, de gezonde levensduur. Lifespan is hoe lang je leeft. Healthspan is hoe lang je leeft zonder dat je lichaam je tegenhoudt.

Dat gat is gemeten. Vergelijk je de levensverwachting met de gezonde levensverwachting, dan komt daar op wereldschaal ongeveer negen jaar uit ^[4]. Negen jaar waarin je wel leeft, maar met ziekte of beperking.

En het gat is ontstaan doordat de ene helft harder groeide dan de andere: tussen 1950 en 2020 steeg de gemiddelde levensverwachting van 47 naar 73 jaar, een uitbreiding van 26 jaar ^[4]. We hebben jaren toegevoegd. De vraag van dit vakgebied is welke soort jaren.

Hoe spreek je longevity uit?

Lon-JEV-i-tie. De klemtoon ligt op de tweede lettergreep, en de g klinkt als de j in "jam", niet als de Nederlandse g.

In het Nederlands bestaat geen goed alternatief. "Levensduur" dekt alleen de helft, want het zegt niets over gezondheid. "Vitaliteit" is te vaag. Daarom blijft het Engelse woord staan, ook in Nederlandse teksten.

Het gat tussen levensverwachting en gezonde jaren

Nederlanders worden gemiddeld ruim tachtig. Dat is een van de hoogste levensverwachtingen ter wereld, en over de afgelopen eeuw is die levensverwachting flink gestegen.

Alleen: die extra jaren zijn niet allemaal gezonde jaren.

Wereldwijd loopt de levensverwachting inmiddels ongeveer een decennium vóór op de gezonde levensverwachting ^[4]. Het wereldwijde ziektelastonderzoek brengt datzelfde in kaart: hoeveel jaren mensen leven mét een aandoening in plaats van zonder ^[3]. Er zit dus een periode aan het eind van een gemiddeld leven waarin iemand nog wel leeft, maar met een aandoening, met medicatie, met beperkingen.

Dat gat is het onderwerp. De vraag van dit vakgebied is niet "kunnen we honderd worden", het is "kunnen we die tien tot twintig jaar korter maken".

Wat is veroudering, en wanneer begint het?

Veroudering is niet iets dat op je zestigste aangaat. Het is de opeenstapeling van schade die vanaf je twintigste al meetbaar is en die zich langzaam opbouwt.

Op celniveau gaat het om schade die sneller ontstaat dan hij hersteld wordt: fouten in je DNA, cellen die niet meer delen maar ook niet opgeruimd worden, energiefabriekjes die minder leveren dan vroeger. Je merkt er jarenlang niets van, omdat je lichaam reserve heeft. Je merkt het pas als die reserve op is.

Dat is meteen het eerlijke antwoord op de vraag wanneer je moet beginnen. Niet als je iets voelt, want dan loopt het proces al decennia.

Waarom veroudering nu iets is dat je kunt onderzoeken

Lang was ouder worden gewoon iets dat gebeurde. Je kunt een ziekte bestuderen, maar hoe bestudeer je de tijd?

Dat veranderde in 2013, met een artikel dat veroudering uiteenlegde in negen meetbare processen. In 2023 werden het er twaalf ^{[2] [1]}. Ze heten de hallmarks of aging, de kenmerken van veroudering, en vrijwel al het onderzoek in dit veld verwijst ernaar.

Zes van de twaalf, in gewone woorden:

• Schade aan je DNA, en herstel dat niet perfect verloopt.
• De uiteinden van je chromosomen, die bij elke celdeling korter worden.
• Cellen die stoppen met delen en daarna blijven zitten.
• Mitochondriën die minder energie leveren dan vroeger.
• Een stofwisseling die voedsel anders begint te lezen.
• Een laaggradige ontsteking die met de jaren oploopt.

Wat die lijst deed, is veroudering opdelen in dingen die je kunt meten en dus kunt onderzoeken. Wat de lijst niet doet, is vertellen hoe je ze repareert. Dat verschil wordt in marketing bijna altijd overgeslagen.

Wat is er over longevity wel en niet bewezen?

Hier moeten we eerlijk zijn, want dit is precies waar het misgaat.

Er bestaat op dit moment geen middel waarvan bij gezonde mensen bewezen is dat het de levensduur verlengt. Niet één. De middelen waar het meest over gesproken wordt, zitten in verschillende stadia van onderzoek en geen van die stadia is af.

Metformine, een bestaand diabetesmedicijn, wordt onderzocht als middel tegen veroudering; het voorstel voor de grote trial ligt er al jaren ^[6]. Senolytica, middelen die uitgewerkte cellen opruimen, zijn veelbelovend in dieren en staan bij mensen nog aan het begin ^[5].

Wat er wel werkt om veroudering te vertragen, is bekend, saai en gratis: bewegen, slapen, niet roken, matig drinken, genoeg eiwit, spiermassa behouden. Er is geen supplement waarvan het bewijs in de buurt komt van wat kracht- en duurtraining doen.

Veroudering tegengaan is dus wel mogelijk, veroudering terugdraaien niet. Dat onderscheid is belangrijk, want het tweede wordt volop verkocht en het eerste is wat er daadwerkelijk gemeten is. Je verandert het tempo, niet de richting.

Dat is niet het antwoord waar een longevitywinkel op zit te wachten. Het staat hier omdat het waar is.

Hoeveel van longevity is genetisch?

Minder dan bijna iedereen aanneemt, de onderzoekers zelf inbegrepen.

Stambomenonderzoek zette de erfelijkheid van de levensduur lang op 15 tot 30 procent, en daarmee lag het meeste al buiten je ouders om. In 2018 keek een analyse van ruim 400 miljoen mensen er opnieuw naar, en zelfs dat bleek te hoog. De verklaring is weinig spannend: mensen trouwen met iemand die op hen lijkt, en die gelijkenis is jarenlang aangezien voor gedeelde genen. Corrigeer daarvoor en er blijft ruim onder de 10 procent over ^[7].

"Mijn oma heeft tot haar vierennegentigste gerookt" zegt dus minder over jouw kansen dan wat je deze week gedaan hebt. Dat werkt twee kanten op, en dat is het punt: een belaste familie is geen vonnis, en een gezonde familie is geen vrijbrief.

Longevity in Nederland

In Nederland is het woord nog nauwelijks ingeburgerd. Je hoort het vooral in podcasts en op sociale media, meestal in het Engels overgenomen uit Amerikaanse hoek, en meestal in de context van iemand die iets aanbiedt.

Tegelijk staat Nederland er qua uitgangspositie goed voor: hoge levensverwachting, goede zorg, en een land waarin bewegen letterlijk is ingebouwd in hoe mensen zich verplaatsen. De winst zit hier dus minder in langer leven en meer in het inkorten van die laatste jaren met klachten.

Waarom je nu ineens overal over longevity hoort

Drie dingen tegelijk.

Het onderzoek werd bruikbaar, met de kenmerken van veroudering als raamwerk. Meten werd goedkoop, want een bloedpanel, een slaapring en een VO2max-test zijn bereikbaar geworden voor gewone mensen. En er kwam geld: klinieken, supplementen, apparaten, abonnementen.

Die derde is de reden dat dit artikel bestaat. Zodra er geld in een vakgebied komt, ontstaat er een verschil tussen wat het onderzoek zegt en wat er verkocht wordt. Dat verschil is meestal precies de plek waar de mooiste beloftes staan.

Wat wij onder longevity verstaan

Longevity is geen product en geen protocol. Het is een vraag: wat kan ik nu doen waar ik over dertig jaar nog iets aan heb?

Alles wat wij publiceren, hoort die vraag te beantwoorden met bronnen erbij, inclusief de studies die niets vonden. Waar het bewijs zwak is, staat dat erbij. Waar er niets is, staat dat er ook.

Wij verkopen producten, dus geloof ons niet op ons woord. Klik door naar de studie eronder. Elk getal op deze site is terug te vinden.

Waar je meer over longevity kunt lezen

Wil je zien hoe dit er in de praktijk uitziet, begin dan bij een van onze analyses. Elk artikel neemt één onderwerp, leest alles wat erover gepubliceerd is en rapporteert ook wat er niet werkte. Twee goede plekken om te beginnen: wat een test voor je biologische leeftijd echt meet en waarom knijpkracht voorspelt hoe lang je leeft.

De gidsen zijn de toegepaste kant: hetzelfde onderzoek, uitgeschreven als iets wat je kunt doen. Die zijn gratis en dat blijven ze.