Op de vraag waarom mensen verouderen bestaat geen sluitend antwoord. Er zijn theorieën, sommige goed onderbouwd, en geen ervan verklaart alles. Dat hoor je zelden, want het verkoopt slecht.
Dat is precies waarom deze les erin staat. Wie denkt dat de oorzaak bekend is, gelooft de eerste die zegt hem te kunnen wegnemen.
Zit er een klok in je lichaam?
De oudste gedachte is dat veroudering geprogrammeerd is, alsof er een houdbaarheidsdatum in je DNA staat. Er zou een mechanisme zijn dat het verval op een bepaald moment inzet.
Het bezwaar ligt voor de hand. Waarom zou evolutie een organisme actief laten afbreken? Dat werkt tegen overleven en voortplanten in, en dat is waar selectie op stuurt.
Het idee leeft nog voort in aangepaste vorm, bijvoorbeeld bij telomeren die zich als een soort teller gedragen. Een ingebouwde zelfvernietiging wordt tegenwoordig niet meer serieus genomen.
Of stapelt er gewoon schade op?
Dit is de gangbare verklaring. Veroudering is geen plan maar slijtage: schade in je DNA, eiwitten die verkeerd vouwen, oxidatieve schade aan celonderdelen.
Je lichaam repareert dat voortdurend. Het probleem is niet de schade maar de verhouding, want op een gegeven moment komt er meer bij dan er hersteld wordt.
Vergelijk het met een huis dat nooit onderhouden wordt. Geen enkele lekkage is fataal, en tachtig jaar aan lekkages, scheuren en roest samen wel.
Waarom heeft evolutie dit niet opgelost?
Omdat selectie nauwelijks grip heeft op wat er ná je vruchtbare jaren gebeurt. Daar komen drie verklaringen uit voort, en ze sluiten elkaar niet uit.
Sommige genen helpen je jong en schaden je oud. Selectie kijkt naar het gemiddelde effect over een heel leven, en een voordeel op je twintigste weegt zwaarder dan een nadeel op je zeventigste.
Je lichaam verdeelt bovendien een beperkte hoeveelheid energie tussen voortplanting en onderhoud. Wie meer in het eerste steekt, houdt minder over voor het tweede.
En schadelijke mutaties die pas laat iets doen, worden nauwelijks weggefilterd. De meeste van onze voorouders haalden die leeftijd niet, dus was er niets om uit te selecteren.
Wat is dan het antwoord?
Dat het er niet één is. Veroudering is een optelsom van mechanismen die afzonderlijk meetbaar zijn en elkaar onderling versterken.
Dat is geen ontwijkend antwoord maar de kern van het vakgebied. De twaalf mechanismen die samen dat raamwerk vormen krijgen later een eigen module, en elk ervan is los te onderzoeken en los te beïnvloeden.
Kort gezegd: er tikt geen bom in je lichaam, en evolutie heeft je ook niet opgegeven. Schade stapelt sneller op dan hij hersteld wordt, en aan die verhouding valt iets te doen.